Hizmet · 11 / 26
Rüçhan Hakkının Kullanılmasına İlişkin Yönetim Kurulu Kararı
Rüçhan hakkının kullanılmasına ilişkin yönetim kurulu kararı, anonim şirketin bedelli sermaye artırımında pay sahiplerinin yeni payları mevcut payları oranında alabilmesinin esaslarını ve en az 15 günlük süreyi belirleyen kararın tescil ve ilan ettirilmesi işlemidir. Karar, artırım tescilinden önce sicile işlenir (TSY m. 74/1).
01 · Genel bakış
Rüçhan Hakkının Kullanılmasına İlişkin Yönetim Kurulu Kararı Nedir?
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK) m. 461/1 uyarınca her pay sahibi, yeni çıkarılan payları mevcut paylarının sermayeye oranına göre alma hakkına sahiptir. Anonim şirkette bu hakkın kullanılabilmesinin esaslarını yönetim kurulu bir kararla belirler ve pay sahiplerine en az on beş gün süre verir; karar tescil edilir, Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’nde (TTSG) ilan olunur ve denetime tabi şirkette internet sitesine de konulur (TTK m. 461/3, 1524/6). Ticaret Sicili Yönetmeliği (TSY) m. 72/3 ve 74/1, bu kararın sermaye artırımının tescilinden önce tescil edilmesini şart koşar.
İTO uygulamasında yönetim kurulu kararı, genel kurul artırıma karar verdikten sonra alınır ve artırımın tescil başvurusu kararda belirlenen kullanım süresi geçtikten sonra yapılır. Artırım, genel kurul kararından itibaren üç ay içinde tescil edilmezse karar geçersiz hâle geldiğinden (TTK m. 456/3) takvim baştan planlanır. Tüm pay sahiplerinin katıldığı ve oybirliğiyle alınan artırım kararında İTO bu kararı aramaz. Yalnızca iç kaynaklardan artırımda bedelsiz paylar tescille kendiliğinden kazanılır (TTK m. 462/3). Kayıtlı sermayede yönetim kurulu, artırım kararında rüçhan hakkının kullanılma şartlarını ve süresini belirtir (TTK m. 460/2).
Rüçhan hakkı bu kullanım kararıyla sınırlandırılamaz. Esas sermaye sisteminde sınırlama, haklı sebep bulunması şartıyla genel kurulun esas sermayenin en az %60’ının olumlu oyuyla alacağı kararla; kayıtlı sermaye sisteminde esas sözleşmeyle yetkilendirilmiş yönetim kurulunca, yine haklı sebeple yapılır (TTK m. 460/4, 461/2). Limited şirkette yönetim kurulu bulunmadığından bu karar alınmaz: ortakların artırıma katılma hakkı TTK m. 591’de düzenlenir ve en az on beş günlük süre verilir. İTO, tüm ortakların artırım kararına katılmadığı hâlde müdür veya müdürler kurulunun kullanım kararının artırım tescilinden önce ilan edilmesini ister.
Halka açık şirketlerde Sermaye Piyasası mevzuatı ayrıca uygulanır; bu sayfa halka açık olmayan şirketleri anlatır. Artırımın kendisinin tescili ve belgeleri Sermaye Artırımı hizmetinde ele alınır. Bu hizmette rüçhan kararının ve dilekçenin hazırlığını, MERSİS başvurusunu ve kararın sermaye artırımından önce tescil ve ilan sürecini yürütüyoruz.
Kimler için
- Bedelli sermaye artırımı yapan AŞ’ler
- Kayıtlı sermaye sistemindeki AŞ’ler
- Oybirliğiyle artırım kararı almayanlar
- Payını korumak isteyen pay sahipleri
- Denetime tabi AŞ’ler
02 · Hukuki dayanak
Hukuki Dayanak ve Mevzuat
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunum. 461
- Anonim şirkette yeni pay alma hakkını, sınırlandırma ve kaldırma şartlarını, yönetim kurulunun en az on beş gün süre veren kararının tescil, ilan ve internet sitesinde yayımını ve hakkın devredilebilirliğini düzenler.
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunum. 344, 390, 456, 457, 459, 460, 462
- Tescilden önce ödenecek tutarı, yönetim kurulu karar nisabını, artırım kararını verecek organı ve üç aylık tescil süresini, yönetim kurulu beyanını, iştirak taahhüdünü, kayıtlı sermaye sistemini ve bedelsiz payların tescille kazanılmasını düzenler.
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunum. 591, 621/1-e
- Limited şirkette ortakların artırıma katılma hakkını, sınırlama ve kaldırma nisabını ve hakkın kullanılması için verilecek en az on beş günlük süreyi düzenler.
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunum. 35, 36, 1524
- İlanın Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’nde yapılmasını, ilanın üçüncü kişilere etkisini ve internet sitesi yükümlülüğünün yalnızca denetime tabi şirketlere uygulanmasını düzenler.
- Ticaret Sicili Yönetmeliği (TSY)m. 13/5, 23, 72/3, 73, 74
- Rüçhan kararının artırımın tescilinden önce tescilini, sınırlama hâlinde yönetim kurulu raporunu, iştirak taahhütnamelerini ve e-imzalı belgede noter onayı aranmamasını düzenler.
03 · Adımlar
İşlem Adımları
Genel kurul kararı ve takvimin planlanması
Esas sermaye sisteminde önce genel kurul artırım kararını alır (TTK m. 456/2). Rüçhan kararı, tescil ve ilan, en az on beş günlük süre ve artırımın tescili; üç aylık sınır (TTK m. 456/3) ve otuz günlük başvuru süresi (TSY m. 72/1) gözetilerek planlanır.
Rüçhan kararının hazırlanması
Kararda dayanak genel kurul kararı, artırım tutarı, payların itibari değeri ve varsa primi, pay sahiplerinin mevcut payları oranındaki hakkı, kullanım süresinin başlangıç ve bitiş tarihleri, ödemenin yapılacağı banka hesabı ve kullanılmayan payların akıbeti yazılır.
Yönetim kurulu kararının alınması
Karar, esas sözleşmede ağırlaştırıcı hüküm yoksa üye tam sayısının çoğunluğuyla toplanan kurulda hazır bulunanların çoğunluğuyla ya da elden dolaştırma yoluyla alınır (TTK m. 390/1, 390/4). Karar yazılıp imzalanır (TTK m. 390/5); suretin onay şekli müdürlükten teyit edilir.
MERSİS başvurusu ve müdürlüğe teslim
MERSİS’te başvuru açılarak talep numarası alınır; İstanbul’da randevuyla dilekçe ve karar ilgili İTO bölge temsilciliğine teslim edilir. Güvenli e-imzalı kararda noter onayı aranmaz (TSY m. 13/5); ETDS doğrulama kodlu örnekte de aranmaz.
Tescil, ilan ve internet sitesi
Müdürlük kararı tescil eder ve karar Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’nde ilan edilir (TTK m. 461/3). Denetime tabi şirket kararı internet sitesine de koyar; içerik tescil veya ilandan itibaren en geç beş gün içinde yayımlanır (TTK m. 1524/1).
Kullanım süresi ve taahhütlerin toplanması
Pay sahipleri süre içinde iştirak taahhütnamesi verir (TTK m. 459/2). AŞ’de nakdi payların itibari değerinin en az %25’i ve primin tamamı tescilden önce ödenir (TTK m. 344/1, 459/3). Kullanılmayan haklara düşen paylar genel kurul kararı çerçevesinde değerlendirilir.
Sermaye artırımının tescili
Kullanım süresi dolduktan sonra artırımın tescili için başvurulur; payların tamamı taahhüt edilmiş olmalıdır (TTK m. 459/1; TSY m. 74/2-a). Rüçhan sınırlandırılmışsa veya paylar primli çıkarılmışsa yönetim kurulu raporu da sunulur (TSY m. 73/1-ğ, 74/2-ğ).
04 · Belgeler
Gerekli Belgeler
- MERSİS talep numarası ve randevu bilgisi
- Şirket kaşeli, yetkili imzalı ve ek dökümlü dilekçe
- Rüçhan hakkının kullanılmasına ilişkin yönetim kurulu kararı
- Karar defterinden karar sureti; ETDS’de doğrulama kodlu örnek (onay şekli bölge temsilciliğinden teyit edilir)
- Hazırlık için sermaye artırımına ilişkin genel kurul kararı ve tadil metni
- Hazırlık için pay sahiplerinin güncel pay oranlarını gösteren pay defteri kaydı
- Vekâleten imzada noter onaylı vekâletname
- Artırım tescilinde: pay sahiplerinin imzaladığı iştirak taahhütnameleri
- Artırım tescilinde: rüçhan sınırlandırılmışsa veya primli pay çıkarılmışsa yönetim kurulu raporu
Belgeler ticaret sicili müdürlüğüne ve şirket türüne göre değişebilir; kesin liste ön görüşmede yazılı olarak verilir.
05 · Süreler
Süreler ve Sayısal Bilgiler
| Konu | Değer | Dayanak |
|---|---|---|
| Rüçhan hakkı kullanım süresi (AŞ ve Ltd. Şti.) | En az 15 gün | Dayanak: TTK m. 461/3, 591/3 |
| AŞ’de rüçhan kararının tescil zamanı | Sermaye artırımının tescilinden önce | Dayanak: TSY m. 72/3, 74/1 |
| AŞ’de kararın yayımlanacağı yer | TTSG; denetime tabiyse internet sitesi | Dayanak: TTK m. 461/3, 1524/6 |
| AŞ’de artırım kararının tescil sınırı | Karar tarihinden itibaren 3 ay | Dayanak: TTK m. 456/3; TSY m. 72/2 |
| Yönetim kurulu karar nisabı | Üye çoğunluğu; hazırların çoğunluğu | Dayanak: TTK m. 390/1 |
| AŞ’de hakkın sınırlanması veya kaldırılması | Haklı sebep + sermayenin %60’ı olumlu oy | Dayanak: TTK m. 461/2 |
| Ltd. Şti.’de hakkın sınırlanması veya kaldırılması | Haklı sebep + 2/3 oy + sermaye çoğunluğu | Dayanak: TTK m. 591/2, 621/1-e |
| Kayıtlı sermayede yönetim kurulu kararına iptal davası | İlan tarihinden itibaren 1 ay | Dayanak: TTK m. 460/5 |
| Rüçhan hakkının devri | Devredilebilir | Dayanak: TTK m. 461/4 |
06 · Dikkat
Dikkat Edilmesi Gerekenler
- Yönetim kurulu kararının genel kurulun artırım kararından önce alınması İTO uygulamasında kabul edilmez; rüçhan kararı genel kurul kararından sonra alınır.
- Pay sahiplerine on beş günden kısa süre verilmesi TTK m. 461/3’e aykırıdır; İTO uygulamasında kullanım süresi dolmadan artırımın tescili için başvurulmaz.
- Rüçhan kararının tescil ve ilanı gecikirse artırım üç ay içinde tescil edilemeyebilir; bu durumda genel kurul kararı geçersiz hâle gelir ve yeniden karar gerekir (TTK m. 456/3).
- Esas sermayede rüçhan hakkı yönetim kurulu kararıyla sınırlandırılamaz; haklı sebebe dayalı %60 nisaplı genel kurul kararı gerekir. Kayıtlı sermayede yönetim kurulu ancak esas sözleşmeyle yetkiliyse sınırlayabilir (TTK m. 460/4, 461/2).
- Kullanılmayan haklara düşen paylar için çözüm baştan planlanmazsa payların tamamı taahhüt edilemeyebilir; tamamı taahhüt edilmeden artırım tescil edilmez (TTK m. 459/1; TSY m. 74/2-a).
- Denetime tabi şirkette kararın internet sitesine konulmaması ilgili kararların iptal sebebidir ve yöneticilerin sorumluluğuna yol açar (TTK m. 1524/2).
- Nama yazılı payların devrinin esas sözleşmeyle sınırlandırılmış olması, pay sahibinin rüçhan hakkını kullanmasını engellemek için ileri sürülemez (TTK m. 461/5).
07 · Soru ve cevap
Rüçhan Hakkı Kararı: Sık Sorulan Sorular
Rüçhan hakkı nedir?
Rüçhan hakkı, sermaye artırımında çıkarılan yeni payları mevcut pay sahiplerinin, mevcut paylarının sermayeye oranı ölçüsünde öncelikle alma hakkıdır (TTK m. 461/1). Yeni pay alma hakkı olarak da anılır ve pay sahibinin şirketteki oranının artırımla azalmasını önler. Limited şirkette aynı hak, ortağın esas sermaye payı oranında artırıma katılma hakkı olarak TTK m. 591’de düzenlenir. Hak devredilebilir (TTK m. 461/4).
Rüçhan hakkı kullanım süresi kaç gündür?
Rüçhan hakkının kullanım süresi en az on beş gündür; anonim şirkette TTK m. 461/3, limited şirkette TTK m. 591/3 bu asgari süreyi öngörür. Daha uzun süre verilebilir, ancak anonim şirkette artırım genel kurul kararı tarihinden itibaren üç ay içinde tescil edilmelidir (TTK m. 456/3). Kanun sürenin başlangıç anını belirlemediğinden başlangıç ve bitiş tarihleri kararda açıkça yazılır ve tescil ile ilan takvimine göre kurulur.
Rüçhan hakkı yönetim kurulu kararı ne zaman tescil edilir?
Rüçhan hakkı yönetim kurulu kararı, sermaye artırımının tescilinden önce tescil edilir (TSY m. 72/3, 74/1). İTO uygulamasında karar, genel kurul artırıma karar verdikten sonra alınır; tescil ve Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’ndeki ilanın ardından kararda belirlenen kullanım süresi işler. Artırımın tescili için bu süre dolduktan sonra başvurulur. Bütün zincir, genel kurul kararından itibaren üç aylık tescil sınırına sığdırılmalıdır (TTK m. 456/3).
Her sermaye artırımında rüçhan hakkı kararı gerekir mi?
Hayır, rüçhan hakkı kararı her sermaye artırımında gerekmez. Yalnızca iç kaynaklardan yapılan artırımda bedelsiz paylar tescille pay sahiplerine kendiliğinden geçtiğinden kullanım süreci yoktur (TTK m. 462/3). İTO, tüm pay sahiplerinin katıldığı ve oybirliğiyle alınan artırım kararında da yönetim kurulu kararını aramaz. Rüçhan hakkı genel kurulca tamamen kaldırılmışsa kullandırılacak hak kalmaz; bu durumda yönetim kurulu raporu artırım tescilinde sunulur (TSY m. 73/1-ğ).
Limited şirkette rüçhan hakkı nasıl kullandırılır?
Limited şirkette rüçhan hakkı, ortaklara en az on beş günlük kullanım süresi verilerek kullandırılır; yönetim kurulu bulunmadığından bu sayfadaki karar alınmaz (TTK m. 591/3). Şirket sözleşmesinde veya artırma kararında aksi öngörülmemişse her ortak esas sermaye payı oranında artırıma katılabilir (TTK m. 591/1). İTO, tüm ortakların artırım kararına katılmadığı hâlde müdür veya müdürler kurulunun kullanım esaslarını belirleyen kararının artırımın tescilinden önce ilan edilmesini ister. İlan usulü müdürlükten teyit edilmelidir.
Rüçhan hakkı sınırlandırılabilir veya kaldırılabilir mi?
Evet, rüçhan hakkı haklı sebep bulunması şartıyla sınırlandırılabilir veya kaldırılabilir. Anonim şirkette bu karar genel kurulda esas sermayenin en az %60’ının olumlu oyuyla alınır; kayıtlı sermaye sisteminde yönetim kurulu ancak esas sözleşmeyle yetkilendirilmişse sınırlayabilir (TTK m. 460/4, 461/2). Yönetim kurulu gerekçeleri bir raporla açıklar ve rapor tescil ve ilan edilir. Limited şirkette TTK m. 621/1-e nisabı aranır (TTK m. 591/2).
Rüçhan hakkını kullanmayan ortağın payları ne olur?
Rüçhan hakkını süresi içinde kullanmayan pay sahibine ayrılan paylar, genel kurul kararının çizdiği çerçevede ve rüçhan kararında belirtilen esaslara göre değerlendirilir. Bu paylar taahhüt edilmeden artırım tescil edilemez; çünkü artırılan sermayeyi temsil eden payların tamamının taahhüt edilmiş olması gerekir (TTK m. 459/1; TSY m. 74/2-a). Yönetim kurulu beyanında kullanılmayan rüçhan haklarının kimlere, niçin ve ne fiyatla verildiği açıklanır (TTK m. 457/2-a).
Rüçhan hakkı kararı internet sitesinde yayımlanmalı mı?
Rüçhan hakkı kararı yalnızca denetime tabi şirketlerde internet sitesinde yayımlanmalıdır. TTK m. 461/3 kararın internet sitesine konulmasını öngörse de internet sitesi hükümleri denetime tabi olmayan sermaye şirketlerine uygulanmaz (TTK m. 1524/6). Denetime tabi şirkette içerik tescil veya ilan tarihinden itibaren en geç beş gün içinde yayımlanır; yükümlülüğe uyulmaması ilgili kararların iptal sebebidir (TTK m. 1524/1-2).
Diğer hizmetler